Het kan veel voldoening geven: vrienden een luisterend oor bieden en hen bijstaan met raad en daad. Ze hoeven maar te kikken en de redder in jou rukt al uit. Hoe altruïstisch het ook lijkt wat schuilt er eigenlijk achter die bereidheid om hulpverlener, reddende engel, Moeder Theresa of Florence Nightingale te spelen? Waarom voelen de ridders op hun witte paarden zich nooit te beroerd om even binnen te galopperen om hun problemen op te lossen. Op het eerste zicht nobel en onzelfzuchtig maar aan dit gedrag zit ook een keerzijde. Deze redders helpen niet alleen omdat ze het willen, maar ook omdat ze het zelf nodig hebben. Andermans draken slachten is hun raison d' être. Hun zelfvertrouwen bloeit open als anderen hen nodig hebben. Maar wat als vriendschap en (partner)relaties hierdoor uit balans raakt? Tot slot enkele tip om bij anderen te peilen naar hun échte behoefte en/of op een gezonde manier écht te helpen?
Zegt u "ja" bij de meeste stellingen dan heeft u last van een "redderssyndroom".
De redenen waarom iemand graag helpt of de problemen van vrienden analyseert kunnen heel uiteenlopend zijn.
Sommige mensen voelen spontaan de behoefte om te helpen. Het is natuurlijk oké om mensen af en toe te helpen maar als je je altijd opstelt als een soort reddende engel dan duw je de ander in de rol van slachtoffer en maak je hem afhankelijk van jou. Je kan veel beter vertellen over jouw ervaring, over de manier waarop jij sommige problemen hebt aangepakt en over wat jij geleerd hebt. Je kan met andere woorden beter iemand leren vissen dan hem een vis te geven.
Het altruïsme van de helper is trouwens nooit helemaal onzelfzuchtig. De notoire redders houden er onbewust een verborgen agenda op na. Er spelen heimelijke motieven. De redder wil graag waardering, bewondering, dankbaarheid of liefde krijgen voor zijn inspanning en daarmee probeert hij onbewust om een negatief of beschadigd zelfbeeld te repareren. Zo menen sommige redders hun schuldgevoel te kunnen afkopen door een donatie aan een goed doel.
De redders helpen anderen, zonder het zelf door te hebben, om hun eigen zelfvertrouwen een oppepper te geven. Hun eigenwaarde bloeit op als anderen afhankelijk van hen zijn.
Het risico bestaat dat de helper zich liever bezighoudt met de problemen van iemand anders dan met zijn eigen moeilijkheden. Je focus op je vrienden richten is namelijk veiliger en minder bedreigend dan diep in jezelf te moeten graven.
Om zich superieur te voelen wil iemand zich soms ook graag inlaten met de issues van vrienden. Wie de ander voordurend met goede raad overlaadt geeft impliciet de boodschap "ik ben oké, maar jij niet". Het is een eyeopener te realiseren dat slachtoffer en redder gelijk zijn. En anderzijds kan het gebeuren dat wanneer de 'zwakkere' zijn problemen oplost en verder gaat met zijn leven, de 'sterkere' zich gekwetst voelt.
Extreme behulpzaamheid kan voortkomen uit een gebrek aan zelfvertrouwen. Een negatief of beschadigd zelfbeeld ontstaat vaak in de jeugd. De relatie die je met je ouders hebt, creëert een blauwdruk voor de relaties die je later in je leven aangaat. De pionier van de ontwikkelingspsychologie John Bowlby meent dat dwangmatig zorgen "compulsive caregiving" in de kindertijd ontstaat : nl. wanneer een kind leert dat hij liefde en waardering kan oogsten door te zorgen voor een ander. Maar ook bepaalde karaktertrekken maken dat de ene persoon van nature nu eenmaal wat empathischer is dan de andere, waardoor hij gevoeliger is voor andermans leed en daardoor een groter risico loopt in reddersgedrag te vervallen.
"Lizzy voelt zich nogal down. Ze kruipt in de zetel en belt haar vriendin Greet op. Greet schuift haar plannen aan de kant en samen bespreken ze Lizzy's problemen. 'Dit is even goed als naar een psycholoog gaan. Het enige verschil is dat ik jou niet hoef te betalen', lacht Lizzy op het einde van het gesprek. Terwijl zij zich na de 'sessie' helemaal opgeladen voelde, hield Greet er gemengde gevoelens aan over."
Psycholoog spelen voor je vrienden houdt gevaren in. Als je advies geeft, begeef je je al snel op glad ijs. In het slechtste geval kan het je zelfs je vriendschap kosten. Als therapeut moet je de ander namelijk af en toe hard met de waarheid confronteren, terwijl vriendinnen net verwachten dat je meestal tot altijd hun kant kiest. Bovendien is niet iedereen gediend van goede raad. De meeste mensen willen vooral gehoord worden. Ze willen helemaal niet veranderen. En als je veel energie stopt in het aandragen van oplossingen maar de ander gaat daar niet op in dan bestaat het gevaar dat je je helemaal leeggezogen voelt op einde van de rit.
Als je je vriendschap gezond wil houden, speel je het best niet aan een stuk door de psycholoog. Het is de bedoeling dat je vrienden op een bepaald moment zelf uit hun problemen raken en niet dat ze jou beschouwen als een soort eeuwige klaagmuur. Als vriend(in) moet je ook grenzen durven stellen en moet je af en toe nee durven zeggen. Wanneer je echt naar de ander luistert, voorzichtig te werk gaat en je grenzen stelt kan het zelfs je leven verrijken. Je vrienden door een moeilijke tijd heen helpen met vrijblijvend advies kan veel voldoening geven. Ook als je vrienden voorlopig of nooit iets met je advies doen, blijf je hen steunen. En uiteraard is het normaal als je hierin ook een zekere graad van wederkerigheid verwacht. Je hoopt tenslotte dat ze er dan ook voor jou zullen zijn als jij het wat moeilijker krijgt.
Er zijn mannen en vrouwen die keer op keer partners uitzoeken aan wie het een of ander schort. Die een gat in hun hand hebben, die gekweld worden door melancholie, angsten of seksuele dysfuncties of die te vaak en te diep in het glas kijken. In de liefde gaan deze ridders op het witte paard op zoek naar partners die behoeftig en kwetsbaar zijn, zodat ze hun glansrol als redder kunnen vervullen (gerecycleerde pijn). Maar uiteindelijk komen deze ridders van een koude en eenzame tocht terug omdat hun relaties uit balans zijn en tot onbevredigend eenrichtingsverkeer zijn herleid. Ofwel willen ze in de zorgende rol blijven functioneren en houden hierdoor onbewust hun partner in een afhankelijke zorgbehoevende rol. Ofwel lukt het wel om hun geliefde uit het moeras te trekken, maar dan is het werk gedaan en dienen ze op zoek te gaan naar een volgende noodlijdende.
Enkele kenmerken van reddersgedrag in de liefde zijn bijvoorbeeld het aangetrokken voelen tot een behoeftige partner of een partner met een verleden van trauma, verlies, misbruik of verslaving, het bang zijn gescheiden te worden van hun partner, de partners liefde te verliezen of verlaten te worden. Ze spelen vaak de baas over hun partner onder het mom van te helpen en houden de relatie in stand door extreme behulpzaamheid. Bijgevolg zullen ze vaak ambivalent reageren op het succes van hun partner en worden verleid door seksueel of dramatisch gedrag van hun partner. Ze voelen zich te vaak en te veel één met hun partner.
Empathie en hulpgedrag zitten volgens wetenschappers ingebakken in onze genen. Daarom kunnen we niet anders! Er is immers een speciaal soort hersencellen, de spiegelneuronen, die regelen dat we voelen wat een ander voelt. Zien we hoe iemand op zijn duim slaat dan worden in onze brein dezelfde neuronen actief als wanneer we zelf op onze vinger zouden timmeren. Dit systeem maakt dat we zelf ook ineenkrimpen en een ander ter hulp snellen.
Maar hoed je voor "hunkerende overijverige hulpverleners", mensen die zelf in hun vrije tijd op hun werk rondlopen, de immer beschikbare hulpverleners die de grenzen van hun professioneel kader overschrijden. Het lijkt initieel heel betrokken maar een hulpverlener heeft de ethische code om naast nabijheid ook voldoende afstand te creëren; in het belang van de cliënt en in het belang van zichzelf. Een mens, en in het bijzonder een hulpverlener, moet goed voor zichzelf zorgen, vooraleer goed voor anderen te kunnen zorgen. Diegene die te eenzijdig geven, blijven niet in balans.
Ridders op het witte paard vliegen uit de bocht wanneer ze alleen nog maar de rol van de hulpverlener spelen en ze hun eigen behoeften uit het oog verliezen. Helpen wordt zo de enige missie in het leven. Voor sommigen wordt helpen dan een verslaving. Ze lijden aan "the disease to please".
Als je je herkent in het profiel van de redder denk dan na over de vraag wat je eigenlijk wil bereiken met je reddersgedrag. Denk na over wat je nodig hebt en waarnaar je op zoek bent. Door aan je zelfvertrouwen en onafhankelijkheid te werken krijg je een gezonder zelfgevoel en word je een meer uitgebalanceerde redder.
Hoe vaak geef jij ongevraagd advies? Hoe vaak probeer jij iemand te redden, terwijl zij misschien even alleen wil zijn of simpelweg gezien of gehoord willen worden?
Wanneer je advies geeft zonder te vragen wat de ander nodig heeft, haal je niet alleen de ruimte voor hun eigen groei weg, maar neem je ook hun pad in beslag. Je probeert hen te sturen naar een oplossing die misschien helemaal niet hun oplossing is.
Wat zou er gebeuren als je simpelweg aanwezig was voor de ander, zonder meteen te willen oplossen? Ken je het gevoel wanneer met jou aan de slag gaat, zonder je diepe pijn of ervaring te respecteren?
Je kunt niet altijd voor de ander bepalen wat goed voor ze is. En de waarheid is: wanneer je ongevraagd advies geeft, stel je jezelf in de plaats van die ander. Je neemt hun pad over, en dat is niet jouw taak.
Wanneer ben je voor het laatst alleen maar aanwezig geweest, zonder een oplossing aan te bieden? Wanneer voelde jij voor het laatst dat je gewoon was; zonder oordeel, zonder verbetering en zonder oplossingen die je dacht te moeten bieden?
Vandaag is het tijd om uit de redderrol te stappen. De ander heeft ruimte nodig om te groeien op hun eigen pad. Jij kunt aanwezig zijn, zonder te bepalen wat het beste voor hen is.
Het is niet jouw taak om alles op te lossen. Het is jouw taak om ruimte te geven voor groei, voor zelfontdekking en voor eigen verantwoordelijkheid.
Wees je bewust: door altijd advies te geven, doe je de ander tekort. Je neemt hen hun pad af, dus laat ze het zelf ontdekken.
Deze vraag, regelmatig vanuit oprechte belangstelling gesteld, heeft de potentie om je relatie te transformeren, vaak op een magische wijze.
De mooiste en meest liefdevolle vraag die je je partner, je kind, je vriend(in) of collega zou kunnen stellen is:
‘Waar heb jij op dit moment het meeste behoefte aan?’
Ik nodig je uit om na het lezen van deze zin even stil te staan wat deze vraag, zou ze aan jou gesteld worden, met je doet?
Vermoedelijk wordt er iets in je geraakt omdat iemand oprechte interesse in je toont, maar mogelijk roept de vraag ook in eerste instantie weerstand in je op, omdat je niet in contact staat met je behoeften.
Deze vraag is om verschillende redenen enorm ondersteunend.
Op de eerste plaats omdat je je gesprekspartner erkent.
Op de twee plaats omdat ze begint met ‘waar’ in plaats van ‘wat’ (wat wil je). Het woord ‘waar..’ nodigt ons energetisch uit om naar ons lichaam te luisteren en niet naar ons hoofd wat onmiddellijk reageert op ‘wat..’-vragen.
Antwoorden op de ‘waar’-vraag zouden kunnen zijn ‘ik heb behoefte aan een knuffel, even wat ruimte voor mezelf, dat je alleen even naar me luistert, een momentje van rust, een massage, een kopje warme thee, om naar bed te gaan en bij te kunnen slapen, een moment van stilte of een arm om me heen’
Ten derde nodigt het woord ‘behoefte’ uit om uit het hoofd te komen en naar zijn of haar lichamelijke behoeften te luisteren. Hiermee ondersteun je op een liefdevolle manier in een stukje zelfzorg, ervan uitgaande dat je bereid bent om hem of haar de ruimte te bieden of iets te geven wat de ander graag van je zou willen ontvangen.
Op de vierde plaats omdat de woorden ‘op dit moment’ uitnodigen om even te stoppen in actie, even stil te staan bij wat op dit moment, in het nu, voor hen waar is. Doe je dit vaak genoeg dan ondersteun je je gesprekspartner om steeds makkelijker in het heden aanwezig te kunnen zijn.
Ik nodig je dan ook graag uit om hier eens mee te oefenen, mocht je dit op dit moment nog niet doen, maar je er wel toe geroepen voelen.
Mijn ervaring in partnerrelatie is dat als je jezelf committeert om iedere dag (vooral in de avond) deze vraag vanuit liefde te stellen, én je bereid bent om de ander in die behoefte te voorzien (wanneer dat mogelijk is), dan zul je na enige tijd bemerken dat de mate van verbondenheid tussen jou en je partner, enorm is verdiept en versterkt.
Alle rechten voorbehouden - Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur worden verveelvoudigd - © 2026 - Privacyverklaring